Tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng vừa qua, một chi tiết gây xúc động mạnh mẽ trong giới cầm bút: Món quà mà Tổng Bí thư dành tặng các Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương không phải là hiện vật giá trị vật chất, mà là một cuốn sách Tết hội tụ những áng văn, vần thơ tinh túy nhất. Việc đưa văn học trở thành “ngôn ngữ giao tiếp” ở cấp cao nhất không chỉ là sự tôn vinh, mà còn khẳng định: Văn chương chính là cốt lõi của sức mạnh mềm dân tộc.
Quyết định ngày 24.11 hằng năm là Ngày Văn hóa Việt Nam kỷ niệm Ngày Chủ tịch Hồ Chí Minh chủ trì Hội nghị Văn hóa toàn quốc năm 1946 đã tạo ra một bệ phóng tư tưởng mới. Nhà thơ Nguyễn Quang Thiều - Chủ tịch Hội nhà văn Việt Nam - khẳng định: “Không có văn hóa chúng ta trở nên mù lòa”. Trong đó, văn học nghệ thuật chính là yếu tố cơ bản nhất cấu thành nên nền văn hóa ấy.
Tuy nhiên, trong bối cảnh hiện nay, văn học cần được vận hành với tư duy của một ngành công nghiệp văn hóa. Ở đó, giá trị tinh thần được chuyển hóa thành nguồn lực phát triển, nơi lòng tự trọng và trí sáng tạo của người cầm bút là “nguyên liệu” đầu vào quan trọng nhất.
Để một ngành công nghiệp vận hành hiệu quả, chất lượng nhân sự là yếu tố sống còn. Chia sẻ với Báo Lao Động, Nhà văn Đào Quốc Vịnh đã đưa ra những con số đáng suy ngẫm về thực trạng đội ngũ hiện nay. Trong năm 2026, dù có tới 900 hồ sơ xin kết nạp vào Hội Nhà văn Việt Nam, nhưng chỉ có 62 người được duyệt (tỉ lệ chưa đầy 7%).
Tiêu chí xét duyệt khắt khe khi mỗi tác giả phải có tối thiểu hai tác phẩm xuất bản cùng thể loại, là cái ngưỡng cần thiết để đảm bảo tính chuyên nghiệp. Thế nhưng, con số gây trăn trở hơn cả chính là: Sau khi đã đứng vào hàng ngũ hội viên, chỉ có khoảng 30% người cầm bút duy trì được ngọn lửa đam mê và sức sáng tác thường xuyên.
Đây chính là lỗ hổng trong chuỗi cung ứng của “ngành công nghiệp văn chương”. Một ngành công nghiệp không thể phát triển nếu những “nhà máy sáng tạo” (là các nhà văn) ngừng hoạt động ngay sau khi có được danh hiệu. Sự đào thải tự nhiên và tính thực tế của thị trường sách đang đặt ra yêu cầu: Văn chương không chỉ cần sự cảm hứng, mà cần kỷ luật và sự dấn thân bền bỉ.
Chủ tịch Hội nhà văn Việt Nam - nhà thơ Nguyễn Quang Thiều khẳng định văn học phải thay đổi tư duy, thoát khỏi lối mòn để hội nhập sâu rộng vào nền công nghiệp sáng tạo. Ở đó, lòng tự trọng, trí sáng tạo, sự can đảm và tính trung thực trở thành những phẩm chất không thể tách rời của mỗi hội viên. Lòng tự trọng để không tạo ra những tác phẩm kém chất lượng, “rác” chữ nghĩa. Trí sáng tạo để thích ứng với các hình thức xuất bản mới, từ sách giấy truyền thống đến nền tảng số. Sự can đảm và trung thực để phản ánh hơi thở của thời đại, chạm đến những vấn đề gai góc của xã hội bằng cái nhìn nhân văn.
Việc tinh gọn bộ máy hoạt động và thành lập các chi hội mới tại các tỉnh thành sau quy hoạch địa giới hành chính là bước đi chiến lược của Hội Nhà văn. Điều này giúp phát hiện và nuôi dưỡng những tài năng văn chương mới ở địa phương, tạo ra sự đa dạng cho thị trường văn học.
Văn học nghệ thuật là nền tảng cốt lõi cấu thành nên nền văn hóa dân tộc. Việc định vị xuất bản và sáng tác như một mắt xích của ngành công nghiệp văn hóa không hề làm tầm thường hóa giá trị nghệ thuật. Ngược lại, đây là lộ trình tất yếu để văn chương nội địa tích lũy đủ nội lực, tiếp tục sứ mệnh “soi đường” và đồng hành cùng đất nước trên hành trình vươn mình ra thế giới.
